Nhằm cụ thể hóa Đề án “Công đoàn thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn lao động tại nơi làm việc giai đoạn 2025 – 2030”, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn số 04/HD-TLĐ, xác định rõ quy chuẩn nhận thức, 4 cấp độ phát triển, nguyên tắc, tiêu chí và quy trình 7 bước thực hiện chặt chẽ, tạo điểm tựa vững chắc bảo đảm an toàn, sức khỏe và tính mạng cho người lao động.
Theo Hướng dẫn số 04/HD-TLĐ ngày 31.7.2026 của Ban Thường vụ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, mục tiêu cốt lõi là tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống Công đoàn về xây dựng văn hóa an toàn lao động tại nơi làm việc.
 |
|
Người lao động tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, chủ động kiểm tra thiết bị nhằm phòng ngừa rủi ro và duy trì văn hóa an toàn lao động tại nơi làm việc. Ảnh minh hoạ |
Khái niệm này được xác định là hệ thống các giá trị, niềm tin, chuẩn mực, quy tắc ứng xử và phương thức làm việc được người sử dụng lao động, người quản lý cùng người lao động chia sẻ, thực hành và duy trì hằng ngày nhằm phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
4 cấp độ chuyển đổi tại doanh nghiệp
Tổ chức Công đoàn đóng vai trò tạo điều kiện, huy động, kết nối, hỗ trợ, giám sát và lan tỏa để doanh nghiệp cùng người lao động chủ động nâng cao văn hóa an toàn, không làm thay trách nhiệm quản lý an toàn, vệ sinh lao động của người sử dụng lao động.
Việc xây dựng văn hóa an toàn lao động mang lại lợi ích toàn diện: giảm thiểu sự cố, gián đoạn sản xuất và thiệt hại kinh tế; tạo dựng môi trường làm việc lành mạnh, củng cố niềm tin của đoàn viên; nâng cao kỷ luật vận hành, năng suất lao động; đồng thời gia tăng uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế. Văn hóa an toàn lao động được phân định qua 4 cấp độ phát triển cụ thể.
Cấp độ 1 (Hình thức, phản ứng): Công tác an toàn, vệ sinh lao động chỉ được quan tâm sau khi xảy ra sự cố hoặc khi có đoàn kiểm tra. Tiêu chuẩn chưa đầy đủ, người lao động làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, bản năng cá nhân; dữ liệu tập trung thống kê hậu quả và xử lý sự vụ.
Cấp độ 2 (Tuân thủ, giám sát): Doanh nghiệp đã ban hành nội quy, quy trình và tiêu chuẩn vận hành. Người lao động thực hiện đúng chủ yếu do có sự giám sát, kiểm tra. Trọng tâm quản trị vẫn là phát hiện, xử lý vi phạm và có nguy cơ giảm sút tuân thủ khi thiếu vắng kiểm tra.
Cấp độ 3 (Chủ động): Người lao động tự giác làm đúng ngay cả khi không có người giám sát; an toàn trở thành thói quen và trách nhiệm cá nhân. Cán bộ quản lý tăng cường hiện diện tại hiện trường để hỗ trợ, củng cố hành vi đúng; quản trị chuyển trọng tâm sang đo lường cái làm đúng.
Cấp độ 4 (Liên kết, lan tỏa): An toàn lao động trở thành trách nhiệm chung và là phương thức vận hành hằng ngày. Đồng nghiệp chủ động hỗ trợ, nhắc nhở nhau; các tổ nhóm cùng phân tích dữ liệu, nhận diện xu hướng, cảnh báo sớm và nhân rộng các điển hình thực hành tốt.
Khung 4 cấp độ này đóng vai trò tham khảo để đánh giá hiện trạng ban đầu, xác định mục tiêu chuyển đổi và theo dõi biến chuyển sau mỗi chu kỳ; không thay thế hoạt động thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật.
Quy trình 7 bước triển khai
Quá trình thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn lao động được chỉ đạo thực hiện theo 3 nguyên tắc xuyên suốt: Chẩn đoán trước – Giải pháp sau; Chuyển trọng tâm từ kiểm soát cái sai sang xây dựng và duy trì cái làm đúng; Triển khai theo hệ sinh thái thống nhất kết nối quản lý, thực hành, con người và công nghệ.
 |
|
Cán bộ quản lý trực tiếp trao đổi, lắng nghe kiến nghị của công nhân tại dây chuyền sản xuất. Ảnh minh hoạ |
Về tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp tham gia, tiêu chuẩn bắt buộc bao gồm: quy mô từ 50 lao động trở lên, đã thành lập công đoàn cơ sở; người sử dụng lao động có nhu cầu thực tế, cam kết phối hợp, bố trí đầu mối và nguồn lực thực hiện chu kỳ thí điểm tối thiểu 3 tháng; có bộ phận chuyên trách an toàn, vệ sinh lao động và sẵn sàng phối hợp lấy ý kiến người lao động.
Các đơn vị sử dụng đông lao động trực tiếp sản xuất, ngành nghề có nguy cơ cao, có nền tảng ứng dụng chuyển đổi số hoặc đang xây dựng thương hiệu quốc gia được ưu tiên lựa chọn. Mô hình được vận hành theo quy trình 7 bước khép kín.
Bước 1 – Lựa chọn và thống nhất triển khai: Rà soát điều kiện, ký cam kết, xác định phạm vi thí điểm, tiến độ và phân công trách nhiệm (Mẫu 01, Mẫu 02).
Bước 2 – Khảo sát, đánh giá thực trạng và xác định cấp độ văn hóa an toàn: Rà soát hồ sơ, dữ liệu rủi ro, khảo sát người lao động, quan sát hiện trường để lập báo cáo đường cơ sở và xác định từ 1 đến 3 vấn đề ưu tiên (Mẫu 03).
Bước 3 – Xây dựng mục tiêu, kế hoạch và chuẩn bị năng lực: Phân tích nguyên nhân, xác lập chỉ số, phân bổ nguồn lực, thời hạn và lập kế hoạch đào tạo thực chất (Mẫu 04).
Bước 4 – Hoàn thiện quy định, tiêu chuẩn và thực hiện biện pháp kiểm soát: Cập nhật quy trình, áp dụng các giải pháp kỹ thuật, trực quan, công nghệ và cải thiện điều kiện làm việc (Mẫu 04, Mẫu 05).
Bước 5 – Tổ chức thực hành, báo cáo và xác nhận tuân thủ: Vận hành kênh báo cáo nguy cơ, tiếp nhận và xử lý sự cố theo chu trình khép kín; xác nhận thực hành đúng đối với các tiêu chuẩn trọng yếu (Mẫu 05).
Bước 6 – Tăng cường sự hiện diện và trao đổi của lãnh đạo, quản lý: Cán bộ quản lý trực tiếp lắng nghe, đối thoại tại nơi làm việc, giải quyết vướng mắc của người lao động gắn với người phụ trách và hạn định cụ thể (Mẫu 05, Mẫu 06).
Bước 7 – Đánh giá, duy trì và nhân rộng: Đánh giá lại trên cùng phạm vi, so sánh trước – sau để kết luận mức độ đạt được, từ đó chuẩn hóa, nhân rộng hoặc điều chỉnh chu kỳ tiếp theo (Mẫu 07).
Trong công tác theo dõi, hệ thống sử dụng quy ước trạng thái: Xanh (đạt yêu cầu/đúng tiến độ), Vàng (nguy cơ chậm, cần điều chỉnh) và Đỏ (không đạt, cần khắc phục ngay), ưu tiên dữ liệu điện tử và bảo mật tuyệt đối phản hồi của người lao động.
Về tổ chức thực hiện, Tổng Liên đoàn giao Ban Quan hệ Lao động làm cơ quan thường trực tham mưu, điều phối chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật và đánh giá định kỳ. Liên đoàn Lao động các tỉnh, thành phố, Công đoàn ngành Trung ương và tương đương, Công đoàn Tổng công ty trực thuộc chịu trách nhiệm lựa chọn doanh nghiệp, bố trí kinh phí, đôn đốc cơ sở, thực hiện sơ kết giai đoạn 2025 – 2028 và tổng kết giai đoạn 2025 – 2030.
Công đoàn cơ sở có trách nhiệm chủ động tham mưu, đồng hành cùng người sử dụng lao động, đại diện phản ánh tâm tư, bảo vệ quyền lợi chính đáng của đoàn viên, phát hiện và đề xuất nhân rộng các sáng kiến an toàn hiệu quả từ thực tiễn sản xuất.
Tác giả: Nguyễn Việt (Tạp chí Lao động Đoàn thể)
Biên tập & đăng tải: Quỳnh Điệp – Trà My
